In de rubriek Feit of Fabel onderzoeken we steeds een aanname uit het dagelijks leven op het gebied van zorg of gezondheid. Deze keer: hormoonzalf moet je dun smeren.

“Tweemaal daags dun aanbrengen.” Dat lees je regelmatig op verpakkingen van hormoonzalf. Deze medicinale crème wordt bij verschillende huidaandoeningen voorgeschreven om het ontstekingsproces in de huid te onderdrukken, bijvoorbeeld bij eczeem. Eczeem is onder andere te herkennen aan een jeukende uitslag met roodheid, zwelling en schilfers.

Eczeem

De meest voorkomende variant van eczeem wordt constitutioneel eczeem genoemd. Deze vorm heeft acute en chronische fases. Een acute aanval duurt enkele dagen, maar kan ook een paar weken aanhouden. Kenmerken van de acute fase zijn (soms) hevige jeuk, rode, gezwollen en warme huid, bultjes en met vocht gevulde blaasjes. Bij de chronische fase van eczeem neemt de roodheid af. Deze fase is te herkennen aan de schilfering van de huid, een dikkere huid, grovere huidlijnen en het ontstaan van kloven. De verschijnselen van beide fases kunnen na elkaar, maar ook tegelijkertijd voorkomen.
Eczeem kent een grillig verloop, zo zijn er periodes waarin je er weinig tot niks van merkt, maar zijn er ook periodes waarin je veel last kunt hebben van klachten.

Basiszalf

Om eczeem zo rustig mogelijk te krijgen, én te houden, is het nodig om met hormoonzalven en basiszalven te smeren. Basiszalf wordt – zoals de naam al aangeeft – gebruikt als basis van de behandeling en bevat geen medicijnen. Deze neutrale zalven zorgen ervoor dat de huid in goede conditie blijft en niet uitdroogt. Wanneer de huid uitdroogt, kan dat ervoor zorgen dat de klachten verergeren. Daarnaast is een droge huid gevoeliger voor prikkels van buitenaf. Basiszalven gebruik je in de acute fase afwisselend met hormoonzalf. In de chronische periode is de basiszalf nodig om de huid soepel te houden.

Hormoonzalf

Hormoonzalf, ofwel medicinale zalf, wordt het meest gebruikt in de acute fase van eczeem. Deze zalven bevatten hormonen (corticosteroïden). Hormoonzalven onderdrukken de ontstekingsprocessen in de huid. Daardoor worden klachten zoals roodheid en schilfers minder. “Om goed effect te hebben is het belangrijk om hormoonzalf te gebruiken volgens de adviezen”, vertelt Jette de Groot. Jette is verpleegkundig specialist bij het Nationaal Expertisecentrum Eczeem. Ze legt uit dat veel mensen huiverig zijn om hormoonzalven te gebruiken, omdat ze bang zijn voor bijwerkingen zoals verdunning van de huid. “Maar bij deskundig gebruik geeft hormoonzalf een goed resultaat met geen of geringe bijwerkingen”, aldus Jette. Goede uitleg over hoe deze middelen precies gebruikt dienen te worden, is dus erg belangrijk. Ze legt uit: “We zien dat dit in de praktijk vaak misgaat. Zo wordt hormoonzalf vaak te dun gesmeerd, maar dan werkt de zalf niet.” Daardoor wordt de huidaandoening niet goed behandeld, en blijven klachten als jeuk en een droge huid aanhouden. Jette: “Dat kan soms grote impact hebben op de kwaliteit van leven.” Om patiënten goed voor te lichten over het gebruik van hormoonzalven, heeft Jette samen met collega Florine Schussler-Raymakers een app ontwikkeld: de Zalf smeerwijzer.

Zalfapp

De Zalf smeerwijzer is bedoeld voor mensen met (chronische) huidaandoeningen, zoals constitutioneel eczeem. In de app krijg je stapsgewijs instructies hoe je hormoon- en basiszalven het best kunt aanbrengen. Zo legt de app uit hoe je de zogenoemde vingertopmethode moet toepassen. Deze methode gaat uit van de vingertop als maateenheid.


Daarnaast kun je de app gebruiken om te leren hoe je het zalven kunt op- en afbouwen. Jette en Florine leggen uit: “Tijdens het begin van de behandeling worden de hormoonzalven dagelijks gebruikt. Als de roodheid en de jeuk zijn afgenomen dan kan er afgebouwd worden met de hormoonzalven.” Ze benadrukken dat het belangrijk is om nooit direct te stoppen. “Soms wordt er zelfs helemaal niet gestopt. Onder de huid is de huidaandoening nog actief, als er direct gestopt wordt met de hormoonzalven kan het eczeem heel snel weer terugkomen.”

Vingertopmethode

Juist gebruik van hormoonzalf is dus essentieel voor de werking van de zalf. De stelling “hormoonzalf moet je dun smeren” is daarom een:

Volgens Jette en Florine hoef je je ook geen zorgen te maken over de bijwerkingen – mits je hormoonzalven goed gebruikt (bijvoorbeeld met behulp van de vingertopmethode) én de voorschriften van de arts volgt.

Laat het ons weten als je vragen, opmerkingen of reacties voor de redactie hebt.

Reageer op dit artikel

Dit is een verplicht veld Dit is geen juist e-mailadres Dit is een verplicht veld Dit is een verplicht veld

    Lees meer verhalen

    Ontdek en verdiep je in onze onderwerpen