Bloedwaarden voorspellen opvlamming zeldzame kinderspierziekte
Kinderen met de ontstekingsziekte juveniele dermatomyositis kunnen een opvlamming van hun klachten krijgen terwijl deze onder controle leken te zijn. Onderzoek van UMC Utrecht-promovendus Saskia Veldkamp laat zien dat twee stoffen in het bloed verborgen ontstekingen zichtbaar maken en een opvlamming mogelijk maanden van tevoren al kunnen voorspellen. Dit kan bijdragen aan de ontwikkeling van een behandeling op maat.
Juveniele dermatomyositis (JDM) is een zeldzame auto-immuunziekte waarbij het afweersysteem ontstekingen veroorzaakt in spieren en huid. Jaarlijks krijgen in Nederland ongeveer acht tot tien kinderen de diagnose. Zij hebben vaak last van spierzwakte, huiduitslag en vermoeidheid. Ook de longen, het hart en de darmen kunnen worden aangetast.
De behandeling bestaat meestal uit een combinatie van hoge doses corticosteroïden en methotrexaat, vaak gedurende meerdere jaren. Artsen kunnen nog niet goed voorspellen welke kinderen hun medicatie veilig zouden kunnen afbouwen en wie juist een intensievere behandeling nodig heeft. Saskia Veldkamp, arts en onderzoeker bij het Center for Translational Immunology van het UMC Utrecht, onderzocht daarom nieuwe manieren om de ziekte beter te volgen.
Verborgen ontstekingen opsporen
In een studie onder 83 kinderen met JDM uit zes Nederlandse universitaire ziekenhuizen onderzocht Veldkamp twee ontstekingseiwitten in het bloed: Galectin-9 en CXCL10. Bij de diagnose was Galectin-9 verhoogd bij 98 procent van de kinderen en CXCL10 bij 93 procent. De waarde van creatinekinase (CK), een spierenzym dat artsen standaard meten, was bij slechts 73 procent verhoogd.
De nieuwe bloedwaarden lijken ontstekingen dus vaker op te sporen dan de gebruikelijke test. Ook een MRI-scan van het hele lichaam bleek spierontstekingen goed zichtbaar te kunnen maken. Ongeveer de helft van de kinderen had uiteindelijk een intensievere behandeling nodig, omdat de ziekte onvoldoende reageerde of terugkeerde.
Een jaar eerder gewaarschuwd
In een internationale studie analyseerden de onderzoekers vervolgens 756 bloedmonsters van 141 kinderen uit Nederland, Frankrijk, Singapore en Canada. Galectin-9 en CXCL10 bleken al ongeveer een jaar vóór een zichtbare opvlamming te stijgen. Wanneer beide waarden hoog waren, was het risico op een opvlamming twaalf keer groter. De bloedwaarden voorspelden geen opvlammingen die alleen de huid aantastten.
Veldkamp onderzocht ook Siglec-1, een biomarker op afweercellen. Kinderen met een hoge waarde bij de diagnose hadden vaker binnen drie maanden intensievere medicatie nodig. Bij volwassenen met ontstekingsziekten van de spieren daalde deze waarde na een succesvolle behandeling.
Op weg naar behandeling op maat
Laboratoriumonderzoek wees daarnaast op een belangrijke rol voor het ontstekingseiwit interferon-bèta. Zogeheten JAK-remmers konden deze ontstekingsreactie onderdrukken. Vervolgonderzoek moet uitwijzen of deze medicijnen ook effectief en veilig zijn voor kinderen met JDM.
“Als we opvlammingen eerder kunnen voorspellen, kunnen we sneller ingrijpen”, aldus Veldkamp. “Bij kinderen met een laag risico kan medicatie mogelijk eerder worden afgebouwd. Dat kan blijvende schade en bijwerkingen van onder meer corticosteroïden helpen voorkomen.”
Saskia Veldkamp verdedigde haar proefschrift op 23 september 2026 aan de Universiteit Utrecht. Sinds juli 2026 is zij kinderarts in opleiding bij Ziekenhuis Gelderse Vallei in Ede.