Erfelijke hartziekte verspreidde zich via VOC-handelsroutes
Lange tijd beschouwden onderzoekers een erfelijke mutatie die een ernstige hartspierziekte veroorzaakt als 'typisch Nederlands'. Internationaal onderzoek onder leiding van het UMC Utrecht laat nu zien dat de mutatie zich sinds de 17e eeuw via historische handelsroutes verspreidde naar meer dan twintig landen op vier continenten.
Bij een hartspierziekte pompt het hart minder goed bloed door het lichaam. Soms ontstaat de ziekte door een erfelijke aanleg, zoals een mutatie in het zogenoemde PLN-gen (p.(Arg14del)). Mensen met deze mutatie hebben een grotere kans op een ernstige hartspierziekte, levensbedreigende hartritmestoornissen en hartfalen. Lange tijd dachten onderzoekers dat deze mutatie vrijwel alleen in Nederland voorkwam. Nieuw onderzoek, gepubliceerd in het Journal of Cardiovascular Translational Research, laat nu zien dat dit niet het geval is.
Historische handel verspreidde de mutatie
Hoogleraar klinische genetica Peter van Tintelen van het UMC Utrecht bracht samen met promovendi Esmée van Drie en Freyja van Lint de wereldwijde verspreiding en geschiedenis van de mutatie in kaart. Zij ontdekten dat vrijwel alle dragers, op één Griekse familie na, afstammen van dezelfde voorouder. Die leefde waarschijnlijk tussen de 275 en 425 jaar geleden, in de tijd van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC).
Volgens de onderzoekers verspreidde de mutatie zich via handelsposten in Azië. Zo verbleven Nederlandse handelaren twee eeuwen lang op het kleine eilandje Dejima, streng afgesloten van de rest van Japan, maar met toestemming om gezinnen te stichten. Via handelscontacten met onder meer IJsland, Noorwegen, Rusland en Spanje verspreidde de mutatie zich van de Oostzee tot aan de Middellandse Zee.
Annette heeft de erfelijke hartspierziekte PLN
Annette leeft met de erfelijke hartspierziekte PLN en kreeg na hartfalen een donorhart. Nu roept ze families met hartziekten op zich te laten testen, zodat ernstige gevolgen mogelijk kunnen worden voorkomen. "Door een erfelijkheidstest geef je jouw kinderen weer een toekomst."
Van 'typisch Nederlands' naar wereldwijd
Onderzoekers beschreven deze specifieke mutatie voor het eerst in 2006 bij een grote Griekse familie. Kort daarna bleek dat de mutatie ook veel voorkomt in Noord-Nederland. "Daardoor dachten onderzoekers lange tijd dat deze mutatie typisch Nederlands was," vertelt Peter van Tintelen. "Inmiddels weten we dat dezelfde variant ook voorkomt in andere landen, zoals Canada, de Verenigde Staten, Australië, Frankrijk, Italië, Noorwegen en Rusland. Het is inmiddels gevonden in 21 landen op vier verschillende continenten. Het is dus allang niet meer alleen een Nederlandse mutatie."
Toch blijft de concentratie van deze mutatie het hoogst in Nederland, waar onderzoekers al meer dan 1300 dragers hebben geïdentificeerd. In sommige regio's in Noord-Nederland draagt naar schatting één op de vijfhonderd inwoners deze erfelijke verandering.
Waarom dit belangrijk is voor patiënten
De ontdekking is niet alleen historisch interessant, maar ook belangrijk voor de zorg. Mensen met de mutatie hebben een verhoogd risico op levensbedreigende hartritmestoornissen en hartfalen, vaak pas op latere leeftijd. De ernst van de ziekte verschilt sterk per persoon. Daarom willen onderzoekers beter begrijpen waardoor sommige dragers ernstig ziek worden en anderen nauwelijks klachten krijgen.
"Door internationaal samen te werken, hopen we beter te kunnen voorspellen welke patiënten baat hebben bij behandelingen, zoals een implanteerbare defibrillator of nieuwe gentherapieën," zegt Peter. "Deze studie helpt ons om patiënten over de hele wereld in kaart te brengen en meer te leren over de verschillen in het ziektebeloop."
Bovendien hebben internationale richtlijnen voor genetisch onderzoek het PLN-gen onlangs opgenomen. Daardoor kunnen artsen ook dragers van deze mutatie identificeren wanneer patiënten genetisch onderzoek ondergaan voor een andere aandoening. Hierdoor zullen artsen waarschijnlijk steeds meer dragers wereldwijd opsporen.