UMC Utrecht leidt twee grote AI-projecten voor betere zorg
Het UMC Utrecht gaat de komende tien jaar een hoofdrol spelen in twee grote landelijke samenwerkingsverbanden rondom kunstmatige intelligentie (AI) in de gezondheidszorg. Twee nationale consortia onder leiding van het UMC Utrecht ontvangen hiervoor tientallen miljoenen financiering van onder meer de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). In deze consortia zetten partners uit zorg, onderzoek, maatschappij en bedrijfsleven AI in om de gezondheidszorg beter, sneller en toegankelijker te maken.
De Nederlandse zorg staat voor grote uitdagingen. De bevolking vergrijst, steeds meer mensen leven met meerdere aandoeningen tegelijk en de kosten stijgen. Tegelijk is er een groeiend tekort aan zorgpersoneel. Naar schatting zou in 2040 één op de vier werkenden in de zorg moeten werken om aan de vraag te voldoen.
AI kan helpen om de zorg slimmer en efficiënter in te richten. Maar hoewel er veel AI-toepassingen voor de zorg worden ontwikkeld, komt nog weinig daarvan terecht in de dagelijkse zorgpraktijk. AI4HEALTH en Trinitas HORIZON brengen daar verandering in door AI te ontwikkelen die beter toepasbaar is in de zorg.
AI4HEALTH — met data en AI naar betere patiëntenzorg, preventie en onderzoek
Het nationale programma AI4HEALTH wil de inzet van AI in alle onderdelen van de zorg verbeteren. Onder leiding van prof. dr. Carl Moons van het UMC Utrecht werken tientallen partners samen aan één doel: het toepassen en opschalen van betrouwbare, effectieve en veilige AI die een vast onderdeel wordt van de zorg. Hiermee hoopt het project niet alleen de zorg, maar ook de kwaliteit van leven van de Nederlandse burgers en patiënten te verbeteren.
Van losse oplossingen naar een beter systeem
“AI4HEALTH richt zich daarbij niet op losse oplossingen, maar op het verbeteren van het hele zorgsysteem met behulp van AI,” benadrukt Carl. Daarom kijkt het programma niet alleen naar het hele zorgproces, maar ook naar alle stappen die nodig zijn om AI te ontwikkelen en te gebruiken. Het gaat daarbij om het verzamelen en veilig gebruiken van data, het ontwikkelen en testen van AI, en het toepassen, vergoeden en onderhouden ervan.
AI4HEALTH richt zich op ziektegebieden waar de impact van AI groot is: hart- en vaatziekten, kanker, dementie en psychische aandoeningen en regeneratieve geneeskunde.
Binnen deze domeinen ontwikkelt, test en implementeert AI4HEALTH vele concrete AI-toepassingen in de echte zorgpraktijk: van het ziekenhuis tot de thuissituatie. “Tegelijk bouwt het programma aan veilige manieren om data te delen en gebruiken,” zegt Carl. “Ook worden duidelijke richtlijnen ontwikkeld voor verantwoord gebruik van AI in de zorg.”
Breed consortium, grote investering
Het uitgangspunt van AI4HEALTH is samenwerking. Het grote nationale programma wordt naast NWO mede gefinancierd door een breed netwerk van partijen. In het programma werken onderzoekers van universitair medische centra, technische universiteiten, hogescholen en andere kennisinstellingen samen met opleidings- en algemene ziekenhuizen, gezondheidsfondsen en vele data- en innovatiepartners, waaronder medische technologie en farmaceutische bedrijven.
Ook patiëntenorganisaties, verzekeraars en beleidsmakers zijn betrokken. Door de directe betrokkenheid van alle relevante partijen sluiten de data- en AI-oplossingen van AI4HEALTH beter aan bij de dagelijkse zorgpraktijk en bij wet- en regelgeving. Bedrijfspartners dragen bij aan de kennis over het ontwikkelen en testen van innovaties. Gezondheidsfondsen dragen financieel bij en bewaken de maatschappelijke relevantie.
Tenslotte wordt AI4HEALTH ondersteund door een brede groep strategische partners uit zorg, onderzoek, innovatie, onderwijs en beleid. “Zij allen zorgen voor aansluiting bij landelijke initiatieven en versterken de impact en toepasbaarheid van het programma,” benadrukt Carl.
“Door deze intensieve samenwerking over de hele keten kan AI4HEALTH innovaties niet alleen ontwikkelen en testen, maar ook daadwerkelijk invoeren en opschalen in de dagelijkse zorg”, sluit hij af.
Trinitas HORIZON — sneller de juiste diagnose bij de huisarts
Patiënten worden ouder en hebben vaker meerdere klachten tegelijk, die kunnen passen bij verschillende aandoeningen. Ook zijn er steeds meer diagnostische testen beschikbaar. Dat levert veel informatie op, die de huisarts als eerste aanspreekpunt bij gezondheidsklachten moet beoordelen en combineren.
Het inschatten van de kans op ziekte en het stellen van een diagnose wordt door al deze informatie steeds ingewikkelder. Huisartsen moeten meer gegevens verwerken en complexere keuzes maken. Soms leidt dit tot herhaalde onderzoeken of doorverwijzingen. Patiënten raken het overzicht kwijt en ervaren onzekerheid. Tegelijkertijd vergroot het de druk op de zorg.
De oplossing: 'first-time-right'
Het project Trinitas HORIZON, onder leiding van dr. Saskia Haitjema (UMC Utrecht), wil deze problemen aanpakken. Het team ontwikkelt een platform dat al deze diagnostische gegevens samenbrengt en huisartsen, met behulp van AI, ondersteunt bij het stellen van een diagnose.
Het doel is een ‘first-time-right’-diagnose: in één keer de juiste richting kiezen. Met als gevolg minder achteraf onnodige onderzoeken en verwijzingen, en sneller duidelijkheid voor patiënten.
“Samen ondersteunen we huisartsen bij het beantwoorden van belangrijke diagnostische vragen: moet iemand worden doorverwezen naar het ziekenhuis — en wanneer niet? En missen we geen zeldzame ziekte?” zegt Saskia. “Zo zorgen we dat patiënten sneller het juiste diagnostische pad volgen en eerder de juiste behandeling krijgen.”
Technologie die past bij de huisarts
Het platform wordt speciaal ontwikkeld voor de huisartsenpraktijk. In deze setting zijn klachten vaak nog vaag en moet de huisarts breed denken. Daarom gebruikt Trinitas HORIZON een ander type AI dan in het ziekenhuis. De technologie kan omgaan met onzekerheid, verschillende databronnen en het proces van diagnostisch redeneren.
Uniek samenwerkingsverband
Trinitas HORIZON wordt gedragen door alle Nederlandse universitair medische centra en hun afdelingen Huisartsgeneeskunde. Samen vormen zij een sterk landelijk netwerk van academische expertise, direct verbonden met de dagelijkse praktijk van de huisarts. Belangrijk is dat ook de drie grote huisartsenorganisaties LHV, NHG en Ineen het onderzoeksprogramma steunen.
Huisartsen, specialisten, onderzoekers en data-experts werken samen met universiteiten, technologiepartners en partijen uit sociale en juridische wetenschappen. Ook ziekenhuizen, eerstelijnsorganisaties en patiëntenorganisaties denken vanaf het begin mee. Zo kunnen innovaties direct in de praktijk worden ontwikkeld en getest.
Door deze samenwerking over de hele keten werkt het onderzoeksteam aan oplossingen die niet alleen innovatief zijn, maar ook direct toepasbaar in de praktijk. “Samen brengen we slimmere ondersteuning van huisartsen voor de steeds ingewikkeldere diagnostische vragen naar de praktijk,” sluit Saskia af.
De Utrechtse AI-strategie — 3AI
Dat beide projecten vanuit het UMC Utrecht worden geleid, is geen toeval. Het UMC Utrecht werkt al sinds 2015 aan een integrale aanpak van data en AI in de breedte van de Nederlandse zorg. Eerst in het programma Applied Data Analytics in Medicine (ADAM), later in het programma 3AI. Saskia Haitjema en Carl Moons spelen daarin een belangrijke rol. UMC Utrecht brengt met het programma drie pijlers samen: een goede data-infrastructuur, onderzoek en ontwikkeling van AI, en de daadwerkelijke invoering en opschaling ervan in de dagelijkse zorgpraktijk. De toekenning van AI4Health en Trinitas HORIZON is het resultaat van deze meerjarige strategie — en versterkt haar.
Over de NWO-KIC-financiering
Deze projecten zijn medegefinancierd binnen de KIC-programmalijn Strategie van NWO. Met dit programma ondersteunt NWO tienjarige publiek-private samenwerkingen die werken aan grote maatschappelijke uitdagingen. Consortia bepalen zelf hun onderzoeksthema, zolang dit aansluit bij de Kennis- en Innovatieagenda’s van de Rijksoverheid.