Vorige

Prostaatkanker

Bij prostaatkanker zit er een kwaadaardig gezwel (een tumor) bij de klierbuisjes van de prostaat.

Symptomen

Omdat prostaatkanker meestal heel langzaam groeit, kan het jaren duren voor u klachten krijgt. De klachten die u kunt krijgen zijn:

  • het gevoel dat u (nodig) moet plassen
  • moeite met plassen
  • bloed in de urine

Plasklachten ontstaan meestal door een goedaardige vergroting van de prostaat. Als u plasklachten hebt, wil dat dus niet zeggen dat u waarschijnlijk prostaatkanker hebt. 

Soms komen de klachten pas nadat de prostaatkanker al is uitgezaaid. Bijvoorbeeld naar de:

  • botten: met pijn in het bekken, ribben of de wervels
  • hersenen: met hoofdpijn, verwardheid of epileptische aanvallen

Als u dit soort klachten hebt, kunt u het beste eerst naar uw huisarts gaan.

Prostaatkanker en het UMC Utrecht

Zorg en begeleiding aan mannen met prostaatkanker

Behandeling prostaatkanker in het UMC Utrecht

Oorzaken

Wat is kanker?

Kanker is een verzamelnaam voor meer dan honderd verschillende ziekten. Al die ziekten hebben iets met elkaar gemeen. Het normale proces van lichaamscellen die zichzelf delen en vernieuwen is verstoord. Daardoor komt er een ongeremde celdeling op gang. Deze cellen kunnen door gezond lichaamsweefsel heen groeien en dat brengt schade toe aan lichaamsfuncties. Op de pagina Over kanker vindt u meer informatie.

Wat is prostaatkanker?

Bij prostaatkanker ontstaat er ongeremde celdeling in de klierbuisjes van de prostaat. Er ontstaat dan een kwaadaardig gezwel (een tumor). Kwaadaardig betekent:

  • de kankercellen kunnen door ander lichaamsweefsel heen groeien
  • de kanker zich door het lichaam kan verspreiden via bloedvaten en lymfebanen (uitzaaien)

Als prostaatkanker zich uitzaait, is dat meestal naar de lymfeklieren van het bekken of naar de botten.

Wie kan prostaatkanker krijgen?

Iedere man kan prostaatkanker krijgen. Prostaatkanker komt vaak voor in Nederland. Per jaar krijgen ongeveer 11.500 mannen te horen dat zij prostaatkanker hebben. Het merendeel van de prostaatkankerpatiënten is ouder dan 65 jaar.

De prostaat

De prostaat is een onderdeel van de geslachtsorganen van mannen. Het is een klier die ongeveer zo groot is als een walnoot. De prostaat ligt rond de urinebuis, onder de blaas. Klierbuisjes in de prostaat maken prostaatvocht aan dat wordt opgeslagen in de ‘zaadblaasjes’. Dit vocht wordt bij een zaadlozing aan het sperma toegevoegd.

Patiëntenwijzer

Op de site van de Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties (NFK) vindt u de Patiëntenwijzer Prostaatkanker. Dat is een hulp bij het kiezen van een geschikt ziekenhuis.

Bij de Patiëntenwijzer wordt een ziekenhuis specifiek getoetst op kwaliteiten die door patiënten worden aangemerkt als belangrijk. De Patiëntenwijzer combineert ervaringen van patiënten met informatie die de ziekenhuizen aanleveren. Niet iedereen vindt dezelfde dingen belangrijk. U kunt zelf invullen wat uw wensen en voorwaarden zijn. De Patiëntenwijzer geeft dan aan welke ziekenhuizen voldoen aan uw wensen.

Hoe prostaatkanker ontstaat

De oorzaak van prostaatkanker is onbekend. Zeker is dat het seksuele gedrag niks te maken heeft met het ontstaan van prostaatkanker. Bij 5 tot 10% van de patiënten speelt erfelijke aanleg een rol.

Onderzoek en diagnose

Sneldiagnostiek

Is er een verdenking van prostaatkanker? De meeste mannen willen dan snel duidelijkheid krijgen. Daarom kunt u bij het UMC Utrecht Cancer Center terecht voor sneldiagnostiek.

Onderzoeken

Onderzoeken die we kunnen doen bij klachten die wijzen op prostaatkanker:

Bij dit bloedonderzoek wordt het PSA bepaald. PSA is de afkorting van prostaat specifiek antigeen. Dit is een eiwit dat in de prostaat gemaakt wordt. Bij een afwijking in de prostaat (bijvoorbeeld een prostaatontsteking) kan het PSA  verhoogd zijn. Een verhoogde PSA-waarde kán duiden op prostaatkanker, maar er kan ook sprake zijn van een goedaardige vergroting. 

> rectaal toucher

Bij een rectaal toucher wordt door de uroloog met de vinger via de anus de prostaat onderzocht. Hij voelt dan naar de grootte, de vorm, hoe vast de prostaat  aanvoelt en of eventuele uitstulpingen voelbaar zijn. Afwijkingen kunnen aanwijzingen zijn van prostaatkanker.

Bij een echografie van de prostaat wordt door middel van geluidsgolven de prostaat en mogelijk de afwijking in beeld gebracht. Dit onderzoek wordt gedaan met een probe (een dunne staaf) die via de anus wordt ingebracht. Dit onderzoek duurt ongeveer 5 minuten en kan wat onaangenaam zijn.

Bij een MRI wordt de prostaat in beeld gebracht. Als er een tumor aanwezig is (of eventueel andere afwijkingen), dan zijn die op de MRI-scan te zien. Op basis van de uitslag van de MRI volgt een besluit over het nemen van prostaatbiopten.

Bij een prostaatbiopsie wordt onder plaatselijke verdoving afgenomen. Samen met de beelden van de echo en de mri-prostaat neemt weet de arts met grote nauwkeurigheid welk weefsel 'verdacht' is voor prostaatkanker. Daarvan neemt hij wat weefsel af. Er wordt ook weefsel afgenomen van plekken van de prostaat waarvan bekend is dat er vaak prostaatkanker zit, zonder dat dat altijd zichtbaar is op de echo. Het afgenomen weefsel wordt naar de patholoog anatoom gestuurd voor analyse. De uitslag wordt met u besproken.

Onderzoeken die we kunnen doen om uitzaaiingen van prostaatkanker te kunnen aantonen:

De CT-scan wordt verricht om uit te sluiten of er uitzaaiingen zijn van prostaatkanker

Als u al eerder bent behandeld voor prostaatkanker, en nadien loopt uw PSA toch weer op, dan zoeken we uit of er misschien uitzaaiingen zijn. Een Gallium PSMA PET-scan kan mogelijk de oorzaak in een vroeg stadium opsporen.

Behandeling

Individueel behandelplan

Prostaatkanker kunnen we op verschillende manieren behandelen. Welke behandeling(en) voor u het best zijn, wordt voor u persoonlijk beoordeeld. Daar wordt u zelf bij betrokken. Belangrijke omstandigheden zijn:

  • het stadium van de ziekte;
  • uw algehele conditie.

Een behandeling kan gericht zijn op genezing. Dat noemen we ook wel een curatieve behandeling. Als genezing niet mogelijk is, heeft de behandeling een ander doel: verminderen van klachten en afremmen van de ziekte. Dat heet ook wel: palliatieve behandeling.

Active surveillance

Prostaatkanker is een van de heel weinige vormen van kanker die soms niet behandeld hoeft te worden. Dat is het geval als het type prostaatkanker zich traag ontwikkelt. Daardoor hoeft de ziekte geen invloed te hebben op uw levensverwachting. U kunt het ziektebeloop afwachten. Active surveillance is de gebruikelijke medische term voor het actief volgen van deze groep prostaatkankerpatiënten. U blijft dus wel onder controle.

Het kan gebeuren dat bij zo'n controle wordt besloten dat het tóch beter is om een actieve behandeling voor prostaatkanker te ondergaan. 

Curatief behandelen

  • Operatie: RALP. RALP is een afkorting van robot-geassisteerde radicale prostatectomie. Tijdens de operatie verwijdert de arts de gehele prostaat en lymfeklieren eromheen. De operatie wordt uitgevoerd met hulp van een robot. Daardoor kan de chirurg zeer precies werken.
  • Uitwendige bestraling: Straling vernietigt kankercellen. Bij uitwendige bestraling wordt de stralenbundel zo nauwkeurig mogelijk op de tumor gericht.
  • Inwendige bestraling: Bij inwendige bestraling plaatst de radiotherapeut kleine staafjes met radioactieve stof in uw prostaat. De straling werkt alleen in de tumor. Omringende cellen worden niet beschadigd. U verblijft enkele dagen in het ziekenhuis voor deze behandeling.
  • Bestraling met de MR-Linac: Het UMC Utrecht heeft een apparaat uitgevonden dat MRI-beelden maakt en tegelijkertijd de prostaat bestraalt in geval van kanker. Door de nieuwe techniek hoeft een grote groep mannen met prostaatkanker nog maar vijf keer bestraald te worden. Voorheen moesten zij 35 keer naar het ziekenhuis. Dat komt doordat er nauwkeuriger bestraald kan worden, met hogere doses.

Zelf een behandeling kiezen

Als u prostaatkanker hebt, bent u altijd de belangrijkste partij bij het maken van behandelkeuzes. Voor mannen met niet uitgezaaide prostaatkanker geldt dat er meestal verschillende behandelmogelijkheden zijn, die dezelfde uitkomsten hebben in termen van genezing en overleving. De beste behandeling is dan de behandeling die het beste bij u past.

De brochure 'Prostaatkanker, Welke behandeling past het best bij u?' helpt u om de voordelen en nadelen van elke keuze op een rij te zetten. U kunt de brochure hier downloaden:

Palliatief behandelen

Ook als de ziekte niet te genezen is, kunnen we veel voor u doen. Het doel van de zorg is dan:  zo lang mogelijk leven, met een goede kwaliteit. Dat noemen we palliatieve zorg en behandeling. De palliatieve fase kan bij prostaatkanker vaak jaren duren. Palliatieve zorg moet dus niet verward worden met terminale zorg.

Voorbeelden van palliatieve behandelingen zijn:

  • Operatie: Als u veel problemen hebt met plassen, kan de arts met een kijkoperatie via de plasbuis een deel van uw prostaat verwijderen om de klachten te verminderen.
  • Inwendige bestraling met het geneesmiddel Lutetium-177-PSMA. Dat middel remt de groei van uitgezaaide prostaatkankercellen. Patiënten kunnen daardoor langer leven, met een goede kwaliteit. Deze behandeling bestaat pas sinds 2016; hij wordt alleen nog toegepast in studieverband; het is nog geen standaardbehandeling. Hier leest u er meer over.
  • Bestraling: Uitzaaiingen in de botten kunnen veel pijn geven. Vaak geeft een korte gerichte bestralingskuur verlichting van de pijn. Als bestraling onvoldoende helpt, krijgt u pijnstillers.
  • Hormonale behandeling: Klachten door de tumor kunnen afnemen als we de groei van de kankercellen afremmen. Prostaatkanker wordt gestimuleerd door het mannelijke hormoon testosteron. Door de aanmaak van testosteron te blokkeren zal de prostaatkanker in een ‘slaap-toestand’ komen en niet meer actief zijn. De productie van testosteron  kan door medicijnen geblokkeerd worden (chemische castratie) of  door een operatie waarbij de teelballen verwijderd worden (chirurgische castratie).  

Vooruitzichten: kans op genezing

De kans op genezing is niet voor elke patiënt hetzelfde. Belangrijk is het stadium waarin de tumor is als we hem ontdekken.

We drukken de kans op genezing meestal uit in het aantal patiënten dat 5 jaar na de behandeling nog in leven is. Bij prostaatkanker dat ongeveer 80%. Dit is een gemiddelde: u kunt dit cijfer niet zonder meer naar uw eigen situatie vertalen. Als er geen uitzaaiingen zijn, is de overlevingskans hoger. Zijn er wel uitzaaiingen, dan is de overlevingskans lager. Uw vooruitzichten kunt u het beste met uw arts bespreken.

Kwaliteitswijzer prostaatkanker

Er is een speciaal 'kwaliteitsvenster' van ziekenhuizen voor de behandelresultaten van prostaatkanker. Hiermee ziet u in één oogopslag hoe het UMC Utrecht scoort ten opzichte van andere ziekenhuizen.

U kunt ook vergelijkingsinformatie vinden over tien onderwerpen die belangrijk zijn voor de kwaliteit van zorg. U vindt er bijvoorbeeld de wachttijden en ook het rapportcijfer dat de afdeling van de patiënten krijgt.

Blaaskatheter

Mannen krijgen na de operatie tijdelijk een blaaskatheter. In de animatie ziet u wat een blaaskatheter is en hoe u er thuis mee kunt omgaan.

 

Blaaskatheter

Emotionele gevolgen

De boodschap: ‘u  heeft kanker’ is vaak verpletterend. Alles is ineens anders: toekomst, gezinsleven, werk, gedachten … Het is logisch dat het evenwicht in uw bestaan verstoord is. En dat dat een tijd duurt, zelfs als u met succes behandeld bent. Veel mensen ondervinden belangrijke steun van hun familie en vrienden. En van hun behandelende arts en verpleegkundigen.

Toch is het heel normaal om een beroep te doen op extra ondersteuning buiten uw eigen kring. Bij prostaatkanker is overhaaste besluitvorming niet nodig. Het maken van een weloverwogen behandelkeuze  van groot belang. Uw behandelteam, de arts en verpleegkundig specialist en uw huisarts kunnen u hierbij helpen.

Er zijn verschillende vormen van hulp en ondersteuning bij kanker.

Tips voor het gesprek

Veel mensen vinden het prettig als ze het gesprek met hun zorgverlener kunnen voorbereiden. Deze tips kunnen u daarbij helpen.

Lees meer
Vrouw kijkt op telefoon

Wat moet u meenemen?

Hebt u een afspraak in het UMC Utrecht of wordt u opgenomen? Neem dan het volgende mee.

Lees meer


Wetenschappelijk onderzoek

Steun onderzoek naar prostaatkanker

Onderzoekers van het UMC Utrecht werken aan unieke, nieuwe behandelingen op het gebied van prostaatkanker. Onderzoek kost veel geld. Vrienden UMC Utrecht werft geld om dit onderzoek mogelijk te maken. Helpt u mee? Ga naar www.prostaatkankeronderzoek.nl

Meer informatie


Zorgkosten

Het UMC Utrecht maakt ieder jaar afspraken met zorgverzekeraars over de tarieven van zorgkosten. Deze tarieven hebben invloed op de hoogte van uw zorgpremie. Wij vinden het belangrijk dat de tarieven voor u als patiënt zo inzichtelijk mogelijk zijn. Zo kunt u vooraf zien wat uw behandeling bij het ziekenhuis kost. Daarom kunt u hier alle tarieven voor behandelingen van de zes grote zorgverzekeraars bekijken. 

Hebt u vragen?

 U kunt contact opnemen met de polikliniek urologie.

Maandag tot en met vrijdag van 8.30 tot 12.00 uur en van 13.30 tot 16.00 uur

Poliklinieken

Voor diagnose en operatie

Voor (inwendige of uitwendige) bestraling

Verpleegafdeling

Voor operatie

Voor bestraling

Onderzoeken

Behandeling

Seksuoloog